Voor dit verslag schoof ervaringskundige Sophie Rose aan bij een gezamenlijke maaltijd van jonge moeders en mannen van de afdeling Begeleid Wonen van Kadera in Zwolle. Sophie (23), zangeres en schrijfster, vluchtte op haar 17e uit huis vanwege mishandeling. “Ik merk dat er nog veel taboe rust op het praten over mishandeling en ik wil dat doorbreken,” zegt ze. In het artikel doet ze verslag van de ontmoeting en hoe haar verhaal herkenning en openheid op gang bracht.
Op een avond loop ik vol verwondering en bewondering de eetzaal van Kadera binnen, waar maandelijks een diner plaatsvindt met bewoners en hulpverleners van de afdeling begeleid wonen jonge moeders en mannen (BW(J)M). Op deze afdeling worden jonge moeders en mannen opgevangen die te maken hebben gehad met huiselijk geweld. Er werd die avond gekookt voor negen mensen: vijf bewoners – waaronder iemand uit de crisisopvang – twee hulpverleners, en ik. Onder de bewoners waren een jonge moeder en een man van de mannenopvang, beiden met een pasgeboren baby, een zwangere vrouw, twee vijftigers uit de mannenopvang en een vrouwelijke vijftiger vanuit de crisisopvang. In het afgelopen jaar zijn zij allemaal gevlucht uit een onveilige familie- of partnerrelatie.
Van tevoren had ik, misschien onbewust, verwacht dat er een zekere zwaarte in de lucht zou hangen. Logisch ook, gezien de omstandigheden waaronder deze mensen bij Kadera zijn terechtgekomen. Maar wat me opviel was juist het tegenovergestelde: er werd gekookt, gelachen, gepraat, gegeten. Volgens een van de hulpverleners schuilt de ware kracht van Kadera in de mensen die er aankloppen: zij willen vooruit, weg van het donker.
Dit verklaart voor mij precies wat er gebeurde. Ze zijn uit een diepe put geklommen en beginnen, vaak na jaren in het donker, weer licht te zien. En dát is het moment waarop Kadera aansluit – met structuur, hulpverlening en een veilige plek. Het is een veilige haven waarin bewoners persoonlijk worden begeleid om hun leven opnieuw vorm te geven. Dit geldt zowel voor praktische zaken (zoals huurtoeslag, school en belasting) als voor psychische ondersteuning. Maar bovenal is het gevoel van verbinding essentieel. En juist doordat er veiligheid is, ontstaat er meer ruimte om je open te stellen voor deze verbinding.
Kadera creëert dat gevoel onder meer door ‘koffiemomenten’ – ontmoetingen voor bewoners, zodat ze in contact blijven met anderen. Elke twee weken is er een weerbaarheidstraining die zowel fysieke als mentale kracht vergroot. En één keer per maand is er de gezamenlijke maaltijd – een moment van rust en verbinding.
In het begin vond ik het lastig om een houding aan te nemen. Hoe begin je een gesprek over zulke zware onderwerpen? In mijn hoofd dacht ik zeker te weten dat zij hier ook niet op zaten te wachten. Totdat er een vraag aan mij werd gesteld, en ik besloot iets van mezelf te delen. Toen ik zeventien was, vluchtte ik van huis – weg uit een omgeving waarin ik zowel lichamelijk als geestelijk werd mishandeld. Waar kon ik heen? Waar was ik veilig? Ik had destijds het geluk dat ik bij de vader van mijn ex-vriendje mocht intrekken, maar makkelijk was het niet. Soms word ik nog steeds wakker van nachtmerries waarin ik droom dat ik weer in mijn ouderlijk huis woon en er niet weg kan, omdat ik niet weet waar naartoe.
Ik wou dat ik destijds, via de instanties waarmee ik toen contact had, had gehoord over Kadera. Een houvast. Praktische hulp, psychische steun én een veilige woonomgeving. De meeste bewoners komen bij Kadera terecht via verwijzingen van Veilig Thuis, politie of bijvoorbeeld een huisarts die toevallig van Kadera af weet. Toch is het niet gek dat ik nooit ben doorverwezen – de opvangplekken van slachtoffers van huiselijk geweld zijn schaars en vaak onbekend. Structurele onderfinanciering zorgt voor te weinig plekken, te weinig zichtbaarheid en te lange wachtlijsten. Maar ondanks die beperkingen maken organisaties als Kadera elke dag het verschil, met aandacht, begeleiding en veiligheid.
Nadat ik mijn verhaal had gedeeld, viel het geroezemoes in de kamer plotseling stil. Het voelde niet langer alsof ik mijn aandacht moest opeisen – ik had die verdiend. Op dat moment was ik één van hen geworden. Ik kon met hen spreken zoals alleen mensen dat kunnen die soortgelijke ervaringen delen. Alsof je een stukje van jezelf in de ander herkent; een gevoel van herkenning én erkenning tegelijk. Je begrijpt elkaar met weinig woorden – omdat je weet wat de ander bedoelt, zonder dat het uitgelegd hoeft te worden. Het veilig kunnen delen van je verhaal – iets wat onder andere wordt geoefend tijdens de training mentale weerbaarheid – is van grote waarde voor slachtoffers van huiselijk geweld.
Een van de mannen aan tafel vertelde dat hij dit het meest waardeert aan Kadera: “Er wordt echt naar je geluisterd. Ik kan mijn verhaal delen. En dat het zo’n kleinschalige organisatie is, maakt het extra fijn. Het is al zo moeilijk om je verhaal één keer te vertellen, laat staan telkens opnieuw aan verschillende hulpverleners. Alle hulpverleners hier kennen mijn verhaal. Ik hoef het niet steeds opnieuw uit te leggen.”
Slachtoffers van mishandeling of misbruik zoeken de oorzaak vaak bij zichzelf. Ze gaan denken dat ze misschien iets verkeerd hebben gedaan, of de ander hebben ‘uitgelokt’. Juist daarom is erkenning vanuit de omgeving, en het bieden van een luisterend oor, van groot belang. Het helpt slachtoffers inzien dat het niet aan hen lag.
Na het eten vroeg ik aan de hulpverleners wat hen drijft in dit werk. Ze vertelden allebei dat het draait om mensen ondersteunen bij het opnieuw vormgeven van hun leven. “Door te luisteren, aan te voelen wat nodig is, en steeds weer de vraag te stellen: Waar wil je naartoe? – om daar vervolgens concreet naar te handelen’’. Een van hen vertelde dat ze onlangs tegen haar vriend zei hoe trots ze is op haar werk: “Ik heb het gevoel dat ik een verschil maak. Ik voel me voldaan. Ik wil mensen echt een luisterend oor bieden.” Ze voegde toe dat ze in de twee maanden dat ze bij Kadera werkt, al meer heeft geleerd dan tijdens haar hele opleiding Social Work. De volgende dag zou ze deelnemen aan een nieuwe cursus bij Kadera: Horen, Zien, Zwijgen? Deze gaat over wat je kunt doen wanneer je vermoedt dat iemand slachtoffer is van huiselijk geweld. “We horen en zien vaak dingen die niet oké zijn, maar toch zwijgen we. Hier leren we hoe je juist wél iets kunt betekenen voor het slachtoffer.”
Sinds kort werkt bij Kadera een ervaringsdeskundige – iets waar de hulpverleners hoge verwachtingen van hebben. “Een ervaringsdeskundige heeft niet alleen zelf ervaring, maar ook een opleiding gevolgd om die ervaring professioneel in te zetten. Dat is anders dan een ervaringskundige, die wel een verhaal heeft, maar niet de scholing. En dan heb je natuurlijk ook de hulpverleners: die zijn opgeleid, maar hebben niet per se zelf iets soortgelijks meegemaakt. Cliënten zullen zich bij een ervaringsdeskundige vaak sneller gezien en begrepen voelen.”
De andere hulpverlener werkt al twintig jaar bij Kadera: “Het is echt mensenwerk. Daarmee bedoel ik dat het niet als werk voelt – het voelt alsof ik mensen help. Zij zitten even in de problemen. Morgen kan ik zelf in die situatie zitten. Het voelt gewoon goed om er te zijn voor mensen die echt hulp nodig hebben.”
Er zaten ook twee volwassen mannen aan tafel – beiden slachtoffer van huiselijk geweld. Opmerkelijk genoeg blijkt het verschil tussen mannelijke en vrouwelijke slachtoffers veel kleiner te zijn dan vaak wordt aangenomen. Een van hen vertelde hierover: “Er rust een hardnekkig maatschappelijk taboe op huiselijk geweld tegen mannen. Je bent een man, dus je zou sterker moeten zijn dan een vrouw, toch? Het is moeilijk om dit te delen, juist omdat er weinig herkenning is. Daarom houd je het voor jezelf, tot het niet langer gaat en je moet vluchten.”
Wat ik die avond zag, was geen groep slachtoffers. Ik zag mensen. Mensen die, ondanks alles wat ze hebben meegemaakt, de moed hebben gevonden om opnieuw te beginnen. En Kadera? Kadera is geen eindpunt, maar een tussenstation. Een plek waar je mag landen. Waar je verhaal veilig is. Waar mensen geloven in jouw kracht, ook op de momenten dat je dat zelf even niet kunt. Dat is misschien wel het meest waardevolle dat Kadera biedt: niet alleen onderdak, maar het besef dat je er niet alleen voor staat.
